Duyên
22-11-2007, 04:18 PM
Có được chương mới để đọc hằng ngày thì rất là tuyệt nhưng nếu gôm lại đóng thì còn cần phãi sửa lại những chi tiết ví dụ như chữ i và chữ y trong truyện như trong chương 361-362 hôm nay :
triết lí , kì quái , niên kỉ , kì lạ , hoàn mĩ , kĩ nữ ...etc
nếu tôi không lầm thì những chữ đó có lẽ phãi sửa lại dùng chữ y thay thế vào cho chữ i : triết lý, kỳ quái, niên kỷ , kỳ lạ , hoàn mỹ , kỹ nữ
1. Chữ y dài: đây là từ nguyên âm trong tiếng Việt, từ khi chữ Quốc ngữ được sử dụng trong giảng dạy cho người Việt Nam từ thời Pháp đến nay vẫn sử dụng đối với những từ lý, kỳ, kỷ, mỹ, quý, vy, .... và một số từ khác đứng ở đuôi (giống như từ bất quy tắc của tiếng Anh vậy)
2. Chữ i ngắn: trong thời gian cải cách giáo dục của nước Việt Nam khoảng hơn 20 năm gì đó sử dụng những từ: triết lí , kì quái , niên kỉ , kì lạ , hoàn mĩ , kĩ nữ ... thay thế tho chữ y dài trên.
Hiện nay sau hơn 20 năm cải cách chữ Quốc ngữ đã phát hiện ra nhiều điều bất cập nên nền giáo dục của Việt Nam lại chuyển sang chữ Quốc ngữ chuẩn do Pháp sáng tạo ra (tức là lại quay về dùng chữ Y dài) . Những bạn sinh năm 1977 trở về sau là lớp đầu tiên học chữ cải cách nên sử dụng chữ đấy là bình thường. Hiện nay nền giáo dục lại quay về chữ Quốc ngữ chuẩn của các cụ ngày xưa, vì vậy các bạn để cũng được mà sửa cũng được nhưng để phù hợp các bạn nên sửa theo những ý của độc giả.
Thân ái.
jumanji
15-12-2007, 10:16 AM
Chuyện này tại hạ đã từng bàn luận ở 1 forum khác. Tại hạ sưu tầm mấy bài này post lên để các huynh đệ tỷ muội tham khảo nè:
LUẬT SỬ DỤNG "I" VÀ "Y"
Bây giờ tôi đọc " y " ra " Y gờ-réc " đàng hoàng, chớ hồi bé bỏng tiểu học tôi đọc nhại theo người lớn là " Y cà-rết ".
Ðọc theo chữ quốc ngữ, đó là " y dài ", đối chọi lại với " i ngắn ". Người mình quen thấy sao nói vậy, thấy nó dài thì gọi là dài, còn thấy nó ngắn thì gọi là ngắn để phân biệt 2 chữ cái đồng âm dị tự nầy. Người ta từng đặt tên " dê trên " cho " d " và " dê dưới " cho " gi ", cũng theo cái thấy " d " viết cao lên trên và " gi " viết kéo xuống dưới.
Y dài, i ngắn gây tranh luận triền miên, cho đến nay vẫn chưa phân thắng bại. Phe tự coi là tiến bộ thì thích dùng i ngắn. Chỉ khi nào kẹt lắm mới dùng y dài. Gặp tên vua Bảo Ðại Vĩnh Thuỵ , gặp tên ca sĩ Thanh Thuý , gặp chức vụ Uỷ viên ... họ mới ráng xài y dài, nghĩa là khi nào kẹt gặp chữ có vần hoà âm họ mới lôi y dài ra chịu trận, còn không thì họ xài tuốt luốt i ngắn hết. Thế kỷ , nước Mỹ, ly tách... họ viết thế kỉ , nước Mĩ, li tách... và còn xác định thẳng rằng viết như vậy mới đúng nữa. Hai trường học ở Thị Xã Long Xuyên mang chung một tên, toạ lạc sát vách nhau, một trường tên là cấp 1 Mỹ Long, còn trường kia tên là cấp 2 Mĩ Long. Sau một thời gian, bị nhiều lời đàm tiếu, nói ra nói vào, những người "cấp tiến" sửa lại là "cấp 2 Mỹ Long".
Như vậy, dùng y dài cũng được, mà dùng i ngắn cũng được!
Theo tôi, không có luật sử dụng i và y , mà chỉ có một vài qui tắc sử dụng, tuỳ theo suy nghiệm của từng người.
Một số nhà ngôn ngữ nói rằng "mỗi âm nên biểu thị bằng 1 ký hiệu (chữ cái) thôi" . Vậy i và y đồng âm (phát ra tiếng giống nhau) vậy nên dùng i thôi, dùng chi y cho thêm rắc rối.
Có vị còn phát biểu đến chỗ quá trớn, bảo rằng chữ mây viết mâi cũng đọc ra mây được (đúng với ngôn ngữ học).
Thực tế thì không đơn giản như vậy. Bây giờ mà bỏ hẳn y thì chữ Việt sẽ rối loạn. Nói vậy, có nghĩa là không thể lấy i thay cho y được. Có nhiều trường hợp, âm i đứng một mình hay đứng cuối chữ thì viết y hay i đều phát âm giống nhau, vậy viết bằng i thì gọn hơn. Tuy nhiên, tính như vậy cũng chưa hẳn là hay, vì xét về ý nghĩa của từng chữ, thì 2 chữ đồng âm dị nghĩa mà có 2 dạng chữ khác nhau thì hay hơn là đồng âm, đồng tự mà dị nghĩa. Nói cách khác, 2 chữ viết khác nhau, có 2 nghĩa khác nhau hay hơn là 2 chữ giống nhau mà có 2 nghĩa khác nhau.
Thí dụ: Viết lý trí và lí nhí. 2 chữ l ý , lí (khác mặt chữ, khác nghĩa) thì hay hơn là viết lí trí và lí nhí (giống mặt chữ, khác nghĩa)
Giáo Sư Nguyễn Ðình-Hoà không coi y dài là một nguyên âm trong hệ thống mẫu tự quốc ngữ. Có lẽ Gi/s coi y dài chỉ là biến thể của i ngắn.
Có người còn "lạc đề" khi tham chiếu văn phạm Anh ngữ, coi y là phụ âm. Tôi nói đó là lạc đề, vì nghiên cứu chữ Việt mà lấy chữ Anh vào, để buộc chữ Việt phải như chữ Anh. Những vị nầy nghiên cứu chữ Việt mà lệ thuộc, chịu ảnh hương chữ Anh thậm tệ.
Tôi để ý thấy có 4 trường hợp y dài thay thế i ngắn:
1) Thay i ngắn trong chữ có vần hoà âm. (Bắt buộc phải dùng y dài)
Thí dụ: thu ỳ mị, Tu y Hoà, su y nghĩ... (thu+ ỳ , tu+ y , su+ y ...)
2) Thay i ngắn khi bán nguyên âm iê đứng đầu chữ.
Thí dụ: yế t kiến, yế n tiệc, yê n ổn... Ta viết iết, iến, iên thì phát âm đã đúng với tiếng nói rồi, nhưng qui tắc quốc ngữ buộc khi bán nguyên âm iê đứng đầu chữ thì i phải thay bằng y .
3) thay i ngắn khi vần xuôi có u ráp với vần ngược hoặc vần hợp âm có i .
Thí dụ: xu ýt xoa, họ hu ỳnh , đêm khu ya , khu ỷu tay. Chữ Việt không có vần yt, ynh, ya, yu ..., mà chỉ có vần it, inh, ia, iu ... khi các vần nầy ráp với vần xuôi có u như xu, hu, khu ... thì i được thay bằng y (xu +ýt , hu +ỳnh , khu +ya , khu +ỷu )
4) thay i ngắn khi vần xuôi có u ráp với vần ngược có iê .
Thí dụ: tu yết trắng, họ Ngu yễn , thu yên chu yển ... Cũng vậy, chữ Việt không có vần yêt , yên ..., mà chỉ có vần iêt , iên ... khi các vần nầy ráp với vần xuôi có u như tu , ngu , thu , chu ... thì i được thay bằng y (tu +yết , Ngu +yễn, thu +yên, chu +yển.. .)
Bây giờ xét qua công dụng của y dài trong việc hình thành chữ viết quốc ngữ đang dùng hiện nay. Nói cách khác, xét về vị trí của y dài trong chữ quốc ngữ, thì y dài có đủ 4 công dụng của 1 nguyên âm:
1) Y dài đứng một mình tạo được 1 chữ, ghi được 1 lời nói.
Thí dụ: Sao y , ý kiến...
2) Y dài đứng đầu chữ tạo được 1 chữ, ghi được 1 lời nói.
Thí dụ: Thương y êu, chim y ến...
3) Y dài đứng giữa chữ, tạo được 1 chữ, ghi được 1 lời nói.
Thí dụ: hoa Qu ỳ nh, diễn thu y ết, lu y ện tập, họ Ngu y ễn...
4) Y dài đứng cuối chữ tạo được 1 chữ ghi được 1 lời nói.
Thí dụ: k ý sự, thủ qu ỹ , thu ỷ thủ...
Thật là khó khi tranh luận về y dài, i ngắn.
Lý giải như cách thứ nhì, phân tích thẳng vào thực tế chữ quốc ngữ đang dùng, thì y dài có 4 công dụng y như các nguyên âm a, e, ê, i, o, ô, ơ, u, ư , thì nó phải là nguyên âm.
Lý giải như cách thứ nhứt, xét đến các qui tắc quốc ngữ trước, để chỉ ra rằng có rất nhiều trường hợp y dài chỉ giữ vai trò thay thế i ngắn mà thôi. Các qui tắc đó có thật, mặc dù hầu hết chúng ta không đọc thấy trong văn kiện hay tài liệu nào. Ta biết theo suy luận hợp lý mà thôi.
Dù quả thật như vậy đi nữa, chúng ta cũng không loại hẳn y dài ra khỏi hệ thống mẫu tự quốc ngữ được:
1. Không thể lấy i ngắn thay y dài trong các chữ có vần hoà âm được.
Thí dụ: Tu y nhiên, khu y áo...
2. Không thể lấy i ngắn thay y dài ráp thành vần hợp âm với bán nguyên âm â được.
Thí dụ: Ấ y là..., hướng Tâ y , mâ y trắng, thầ y giáo...
3. Không thể lấy i ngắn thay y dài ráp với nguyên âm a để tạo thành 1 vần nghiêng qua âm â .
Thí dụ: dạ y học, bái lạ y , ha y giỏi, số bả y ...
Vậy ta có lối thoát nào cho vấn đề y-dài-i-ngắn được êm dịu không? Nghĩa là có biện luận nào hy vọng thuyết phục được cả đôi bên không?
Tôi xin mạo muội nêu ra sau đây đôi điều biện luận về vị trí hay công dụng thực sự của y dài trong chữ quốc ngữ.
Ðiều quan trọng bậc nhất là: "Y dài không có chức năng tạo vần ngược, cũng như không có chức năng tạo vần hợp âm" .
Tất cả các nguyên âm a, e, ê, i, o, ô, ơ, u, ư và bán nguyên âm ă, â, iê, uô, ươ đều ráp được với phần lớn phụ âm để tạo thành vần ngược. Riêng y dài thì không. Chúng ta đâu từng thấy vần ngược yt, yc, yn, ym, ych, ynh, yp ...
Các nguyên âm a, e, ê, i, o, ô, ơ, u, ư đều tạo được vần hợp âm. Riêng y dài thì không. Chúng ta đâu từng thấy vần hợp âm ya, yu
Do vậy, ta có 2 hệ quả sau đây:
1) Y dài không có công dụng đứng đầu chữ:
(Không tạo ra được vần ngược hay vần hợp âm thì làm sao đứng đầu chữ được?)
2) Y dài không có công dụng đứng giữa chữ:
(Không tạo ra vần ngược hay vần hợp âm được thì lấy gì để ráp với các phụ âm phía trước để được đứng giữa?)
Tuy nhiên, nhóm người sáng tạo chữ quốc ngữ lại đưa ra 2 qui tắc làm cho y dài có cơ hội có được chức năng đứng đầu chữ và đứng giữa chữ. Hai qui tắc đó là:
1./ Bán nguyên âm iê khi đứng đầu chữ, thì i ngắn phải được thay thế bằng y dài.
Thí dụ: Ðáng lẽ phải viết iết kiến , iến anh, iên ổn... nhưng ta bị qui tắc trên khống chế, nên phải viết yết kiến, yến anh, yên ổn. Trong trường hợp nầy, nếu không có qui tắc trên, ta viết với i ngắn, khi phát âm, các chữ đó cũng cho ra lời nói giống hệt như ta viết với y dài, như hiện nay.
2./ Vần ngược hay vần hợp âm có i ngắn và vần ngược có bán nguyên âm iê khi ráp với u hay vần xuôi có u thì i ngắn phải được thay thế bằng y dài.
Thí dụ: Ðáng lẽ ta phải viết: Uình uịch (u+ình, u+ịch) , họ Huình (hu+ình) , họ Nguiễn (Ngu+iễn ), canh khuia (Khu+ia), khuỉu (khu+ỉu) tay... nhưng ta bị qui tắc trên khống chế, nên phải viết: Uỳnh uỵch , họ Huỳnh , họ Nguyễn , canh khuya , khuỷu tay. Thật ra quốc ngữ đâu có vần ngược ynh, ych, mà chỉ có inh, ich . Quốc ngữ cũng không có vần ngược yên : Nếu có vần yên , thì ta có thể ráp với các phụ âm khác như vầy sao để thành tạo các chữ: tyên ( t +yên) , th yên ( th +yên), m yên ( m +yên) ...? Quốc ngữ cũng không có vần hợp âm ya , yu . Nếu có thì ta có thể viết như vầy sao týa (má), (cây) mýa , (cái) dỹa , (xá)- xýu , nýu (kéo)...? Trong trường hợp nầy, nếu không có qui tắc trên, ta viết với i ngắn, khi phát âm, các chữ đó cũng cho ra lời nói giống hệt như ta viết với y dài, như hiện nay.
Vậy thì, nếu ta vẫn còn công nhận 2 qui tắc trên trong việc sử dụng y dài đứng đầu chữ và đứng giữa chữ, thì y dài có đủ tiêu chuẩn (có 4 chức năng để thành tạo chữ như kể ở trên) để được coi là nguyên âm như những nguyên âm khác.
Theo tôi, 2 qui tắc trên không cần thiết, nó chỉ tạo thêm ngoại lệ vô ích, vì không cần lấy y dài thay i ngắn, mà chữ viết với i ngắn, khi phát âm cũng chẳng khác biệt với chữ viết với y dài.
Còn nếu ta gạt bỏ 2 qui tắc trên, thì y dài chỉ còn có 2 công dụng trong việc thành tạo chữ: đứng một mình và đứng sau cùng để thành tạo chữ. Theo tôi, chỉ 1 công dụng "đứng một mình" mà thành tạo được một chữ ghi được một lời nói thôi cũng đủ để y dài được coi là nguyên âm rồi. Các bán nguyên âm ă, â, iê, uô, ươ không có chức năng tiên quyết nầy.
Bỏ 2 qui tắc trên, ta xoá bớt được ngoại lệ cho i ngắn, y dài. Mà cái gì "ít ngoại lệ chừng nào thì lại hay và tốt chừng nấy" .
Người xưa ỡm ờ, vừa bóp xiết, giới hạn chức năng của y , lại vừa mở cửa ngách cho y thoát ra, nên gây phiền phức, gây tranh luận trong đám con cháu về chuyện y-dài-i-ngắn triền miên, chưa biết đến bao giờ mới dứt.
Cho đến nay chưa có cơ quan hay cá nhân nào đủ uy tín định đặt được qui tắc sử dụng " i " ngắn, " y " dài. Phần lớn đang sử dụng theo nếp cũ, coi y dài có 4 công dụng tạo chữ như các nguyên âm khác. Họ dùng y dài nhiều bình thường. Một số khác, được đào tạo từ miền Bắc, và một số ít theo thời, ở miền Nam, lại sử dụng rất ít y dài. Lúc nào kẹt lắm, khi dùng i ngắn mà không thể phát âm ra đúng tiếng nói, thì họ mới dùng đến y dài. Ngoài những chữ có vần hoà âm cần y dài, họ cũng không thể dùng i ngắn trong các chữ có vần ay hay ây. Câu nói "Miền Tây , dân cày cấy mà hát hò rất hay ", đâu có ai viết là "Miền Tâi , dân cài cấi mà hát hò rất hai ".
Người viết: Nguyễn Phước Đáng
Nguồn: http://tintuc.datviet.com/forum/archive/index.php/t-135321.html
Ý kiến xem "Y" là 1 phụ âm rất đáng tham khảo :D
Đây là 1 ý kiến tương tự của 1 anh bên diễn đàn đó:
Theo Гамин, mọi chuyện sinh ra chỉ do không phân biệt rõ "y" là phụ âm hay nguyên âm mà ra...
Vào thời xưa dạy khi trẻ con đánh vần (ráp vần) cũng có phân biệt nguyên âm, phụ âm, nhưng chưa nghe định nghĩa rõ ràng chữ "y" là nguyên âm hay phụ âm!
Vào thời ấy, hễ phát âm con chữ nào mà luồng hơi đi thông suốt không bị cản bởi môi, lưỡi, răng, ngạc thì bảo đó là nguyên âm. Theo lý này thì y sẽ là nguyên âm theo cách đọc.
Nhưng theo cách ký âm tiếng Việt, điều này lại phát sinh quá nhiều biệt lệ, mà topic này chính là tranh cãi về những biệt lệ ấy.
Chữ "y" theo Гамин nên được kể là một PHỤ ÂM.
Bởi công thức cấu tạo từ Việt, một từ tiếng Việt phải căn cứ trên một nguyên âm, và nguyên âm ấy được gọi là nguyên âm chính. Đó chính là nguyên âm thường được dùng để bỏ các dấu thanh sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng.
Ở đây chỉ dám dùng chữ "thường" thôi, bởi quy luật đặt dấu Việt nam vẫn còn có nhiều tranh luận (như các trường hợp sau :
* trường hợp "cộng hòa" hay "cộng hoà"???,
* trường hợp "phải chăng dấu thanh nên đặt vào các vị trí của các nguyên âm có sẵn dấu (như Ă,Â, Ê,Ư,Ô,Ơ) trong mọi sự tranh chấp về vị trí dấu trong từ???" (Theo luật này thì trong chữ "dấu" nếu không đặt dấu sắc vào vị trí chữ "â" thì sẽ rất kỳ dị, không đẹp, không đúng thói quen: "dâú"!!! mặc dù u là âm chính trong vần "âu"!!! Làng "Cổ Nhuế" chẳng hạn KHông thể viết thành Nhúê - vì sao???)
...
Từ nguyên âm chính, người ta xây dựng hệ thống vần bằng cách kết hợp âm chính với một tiền tố , hoặc hậu tố hoặc cả tiền tố và hậu tố.
Tiền tố của vần luôn là nguyên âm (như trường hợp vần "ia" trong chữ "chia") hoặc cả một vần (như chữ "uyên", vần "uy" là tiền tố của nguyên âm chính "ê", chữ "n" là hậu tố). chữ uya trong "khuya", "khuyết" cũng vậy.
Nói thêm một ít chuyên:
Hồí xưa Гамин học còn có một luật nữa là gom cụm ký tự "ii" thành "y"! Chữ "giặt gỵa" bây giờ ít thấy quá... (do viết tắt từ chữ "giịa" - gồm tiền tố phụ âm "gi" gắn với vần "ia" dấu nặng; để phân biệt bới từ "giạ" trong "giạ lúa").
Người ta còn phân biệt âm "ong" với "oong" và "on" với cách đọc của phương ngữ miền Bắc Việt Nam.
Hậu tố của vần chỉ có thể là phụ âm. Theo đó thì vần "uy" như đã nêu trên bao gồm âm chính "u" và hậu tố là phụ âm "y"!
Từ Việt thường rơi vào một trong các trường hợp sau:
1./ là âm (nguyên âm) hoặc vần độc lập có hoặc không có kết hợp với dấu thanh, ví dụ : "ầu ơ", "âm u", ...
2./ là âm hoặc vần được kết hợp với tiền tố (không bao giờ có hậu tố!!!) và có hoặc không có dấu thanh: Tấm lòng (Tiền tố "T" vần "âm" dấu sắc, tiền tố "l" vầng "ong" dấu huyền).
Không bao giờ có một phụ âm đứng độc lập một mình. Không lẽ phụ âm "y" lại là ngoại lệ??? (trong từ "ý" trong ngữ "ý kiến" chẳng hạn). Vì vậy "í kiến" hợp luật hơn nhưng khó coi hơn.
Chúng ta sẽ tôn trọng sự dễ coi, hay tôn trọng luật viết chữ Việt?
Nguồn: http://www.bacbaphi.com.vn/entertainment/showthread.php?t=197167
vBulletin® v3.8.5, Copyright ©2000-2012, Jelsoft Enterprises Ltd.